15 - و قال عليه السلام : « تذلّ الامور للمقادير حتّى يكون الحتف في التّدبير . » ترجمه : كارها چنان در سيطره تقدير است كه چاره‌انديشى به مرگ مىانجامد . شرح : امام عليه السّلام با اين سخن از اسرار و حوادث غافلگير كننده‌اى هشدار مىدهد كه به چشم نمىآيند و از روى قراين قابل تشخيص نيستند . با اين هشدار ، ايشان همه انسان‌ها را به احتياط و هشيارى فرا مىخوانند . گاه پيشگيرى از هلاكت ، خود سبب نابودى است ؛ پزشك ، دارويى را براى شفاى بيمار تجويز مىكند ، ولى نتيجه‌اى جز مرگ او ندارد ، سپاه در مكانى مين گذارى شده ، از دشمن پناه مىگيرد و يا فردى از جنگ مىگريزد ، ولى گرفتار حادثه‌اى مصيبت‌بارتر و تلخ‌تر مىگردد . « 1 » [ 16 - و سئل عليه السلام عن قول الرّسول صلى اللّه عليه و آله : غيروا الشّيب و لا تشبّهوا باليهود . . . ] 16 - و سئل عليه السلام عن قول الرّسول صلى اللّه عليه و آله : غيروا الشّيب و لا تشبّهوا باليهود « 2 » فقال : « إنّما قال صلى اللّه عليه و آله ذلك و الدّين قلّ فأمّا الآن و قد اتّسع نطاقه و ضرب بجرانه فامرؤ و

--> ( 1 ) . ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه ، ج 18 ، ص 120 آورده است : با انديشه در احوال جهان ، راستى گفتار امام عليه السّلام را به روشنى درمىيابيم . نمونه‌هاى اين سخن به اندازه‌اى است كه خود حجمى معادل همين شرح پيدا مىكند . براى نمونه مىگوييم : . . . انصار در روز احد به گمان اين كه پيروزى در خارج شهر به دست مىآيد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را از مدينه بيرون بردند ، ولى با اين كار ، قريش بر آنان چيره گشت . يقينا اگر در داخل شهر مىماندند ، شكست نمىخوردند . ( 2 ) . سنن نسايى ، ج 8 ، ص 138 ؛ مسند احمد ، ج 1 ، ص 165 ؛ نيل الأوطار ، ج 1 ، ص 145 .